Nghề khai thác yến đảo Khánh Hòa

Nghề khai thác yến đảo Khánh Hòa là một phần không thể thiếu trong bản sắc văn hóa và lịch sử của vùng đất này. Với gần 700 năm hình thành và phát triển, nghề yến sào không chỉ là nguồn sống kinh tế mà còn chứa đựng nhiều giá trị văn hóa, tín ngưỡng sâu sắc.

Lịch sử hình thành nghề yến sào

- Nghề khai thác yến sào tại Khánh Hòa bắt đầu từ năm 1328, khi Đề đốc thủy quân nhà Trần, Lê Văn Đạt, trong chuyến công cán vào phương Nam, đã phát hiện ra các hang đảo yến ở vùng biển phủ Bình Khang (nay là Khánh Hòa). Ông đã cho quân bảo vệ và khai thác nguồn tài nguyên quý giá này, mở đầu cho nghề yến sào tại địa phương.

- Về sau, An phủ sứ Bình Khang Lê Văn Quang, hậu duệ đời thứ 21 của Lê Văn Đạt, cùng con gái là bà Lê Thị Huyền Trâm, đã có công lớn trong việc bảo vệ và phát triển nghề yến sào. Ngày 10-5 năm Kỷ Sửu (1793), bà Lê Thị Huyền Trâm cùng cha đã anh dũng hy sinh trong cuộc chiến bảo vệ chủ quyền lãnh hải và các đảo yến. Người dân đã suy tôn bà là Bảo yến đảo chủ Thánh Mẫu và lập miếu thờ trên các đảo yến.

Quy trình khai thác yến sào

- Khai thác yến sào là một nghề đòi hỏi kỹ thuật cao và sự cẩn trọng. Người thợ thường sử dụng các công cụ như "cội" (cây tre dài, thẳng) hoặc giàn giáo bằng tre để tiếp cận các hang yến trên vách đá cheo leo. Họ phải leo trèo, cẩn thận để không làm hỏng tổ yến, vì giá trị của tổ yến phụ thuộc vào sự nguyên vẹn và đầy đủ "chân" của nó. Một tay cầm miệng tổ, tay kia dùng nĩa hoặc móc sắt để từ từ cạy chân tổ.

Giá trị văn hóa và di sản

- Nghề khai thác và chế biến yến sào Khánh Hòa đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào ngày 10/12/2024. Nghề này không chỉ gắn liền với lịch sử, mà còn phản ánh tín ngưỡng tri ân các bậc tiền nhân như Lê Văn Đạt và Lê Thị Huyền Trâm. Ngày 10-5 âm lịch hàng năm, người dân tổ chức lễ hội tại đảo yến Hòn Nội để tưởng nhớ công đức của họ .

- Công ty TNHH Nhà nước Một thành viên Yến sào Khánh Hòa hiện đang quản lý 33 đảo yến với 173 hang yến, đạt kỷ lục về số lượng hang đảo yến nhiều nhất và sản lượng yến sào lớn nhất châu Á. Sản phẩm yến sào nơi đây được người tiêu dùng trong và ngoài nước đánh giá cao về chất lượng.

Bảo tồn và phát triển nghề yến sào

- Để bảo vệ và phát triển nghề yến sào, các biện pháp như xây dựng mái che lòng chảo, lưới giảm áp lực sóng và nhà trú đông cho chim yến đã được áp dụng. Những sáng kiến này giúp duy trì môi trường sống tự nhiên cho chim yến, đồng thời nâng cao hiệu quả khai thác.

Lễ hội Yến sào Khánh Hòa

- Lễ hội Yến sào Khánh Hòa được tổ chức hàng năm tại đảo Hòn Nội, là dịp để người dân và du khách tri ân các bậc tiền nhân, đồng thời tôn vinh nghề truyền thống này. Lễ hội không chỉ là hoạt động văn hóa đặc sắc mà còn góp phần quảng bá giá trị di sản và thu hút du khách đến với Khánh Hòa.

- Nghề khai thác yến đảo Khánh Hòa không chỉ là một nghề truyền thống, mà còn là biểu tượng của sự kết nối giữa con người với thiên nhiên, giữa quá khứ và hiện tại. Việc bảo tồn và phát huy giá trị của nghề yến sào là trách nhiệm của cộng đồng và các thế hệ mai sau, để di sản quý giá này mãi trường tồn.